Böbreğin Görevleri ve Özellikleri
21 Temmuz 2024

Böbreğin Görevleri ve Özellikleri

Böbreğin Görevleri

Böbrekler, karnın arka duvarında ve bel bölgesinin iki yanında, her biri yaklaşık 10 cm uzunluğunda ve 150 gram ağırlığında olan, şekil olarak kuru fasulye tanesine benzeyen iki organdır. Her böbreğin üst kısmında, kana önemli hormonlar salgılayan böbrek üstü bezleri bulunur. Böbreklere bağlanan atardamar, sinirler, toplardamar ve idrar kanalı burada birleşir. Böbreğin ana dokusu, yaklaşık bir milyon kadar nefron adı verilen mikroskobik kılcal damar yumağından oluşur.

Böbreğin Temel Görevleri

  • Kanda asit-baz dengesini sabit tutmak
  • Vücutta su ve elektrolit dengesini sağlamak
  • Zararlı atık maddeleri idrar aracılığıyla vücuttan atmak

Böbreklerin düzgün çalışması için iç salgı bezlerinin salgıladığı hormonlar, böbrek üstü bezleri, hipofiz bezi ve sinir sistemi önemli rol oynar. Böbrekler, kanda bulunan zararlı maddeleri ve vücut için fazla olan suyu idrar kanalına boşaltır. 20-25 cm uzunluğundaki idrar kanalları, idrar torbasına açılır. İdrar torbasının dolmasıyla birlikte, uyarıcı hormonlar aracılığıyla organizma bilgilendirilir ve idrar boşaltma ihtiyacı hissedilir.

Böbrek dokusu %80 su, %4 yağ, %15 protein ve %1 inorganik tuzlardan oluşur. Vücut ağırlığının yaklaşık binde 51'ini böbrekler oluşturur. Böbrek yapısında, kanı süzme görevini yerine getiren yaklaşık iki milyar böbrek cisimciği bulunur. Böbrekte, idrarın yoğunlaştığı tubulus adı verilen borucukların uzunluğu yaklaşık 100 km'dir. Böbreğin iç emilim yüzeyi ise yaklaşık 20 m²'dir. Böbreklerden her gün yaklaşık 1500 litre kan geçer ve bu kanın içinden 180 litre sıvı süzülür. İlk süzülen ve "birinci idrar" denilen sıvının büyük kısmı yeniden geri emilerek, günde 0,5 ile 4 litre arasında idrar olarak vücuttan atılır.

Böbreklerin Enerji İhtiyacı ve İşlevleri

Böbrekler görevlerini yerine getirebilmek için her gün yaklaşık 30 litre oksijen harcar. Böbreklerde her gün kandan süzülen birinci idrarın içinde bulunan 1 kg sofra tuzu, 170 litre su, 500 gram sodyum bikarbonat, 170 gram şeker, 11 gram protein ve diğer metabolik maddeler geri emilir. Bunun karşılığında 1,7 gram kreatinin, 27 gram üre, 5 gram sodyum ve diğer metabolik maddeler idrarla birlikte dışarı atılır. Böbrekler çalışırken dakikada yaklaşık 100 kalori ısı enerjisi açığa çıkar.

Kalpten bir dakikada pompalanan kanın yaklaşık %20'si böbreklere gider. Bu sayede, 100 gram böbrek dokusu için dakikada yaklaşık 150 cm³ kan ulaşmış olur. Kanı böbreklere taşıyan atardamarlar 13 mm çapındadır. İdrar kesesi esnek bir organ olduğundan, içinde dörtte bir litre kadar idrar toplandığında çapı 8 cm olur. İçinde yarım litre idrar olduğunda ise çapı 10 cm'ye ulaşır ve bu sırada kesedeki basınç cm²'ye 12 gram kadar olur.

Böbreklerin Vücut Sıvılarını Kontrol Etmesi

Böbrekler, vücut sıvılarının yapısını kontrol eder ve istenmeyen kimyasal maddeleri sidik adı verilen eriyikle dışarı atar. Bu işlemin gerçekleştirilmesi için insanların su içmesi gerekir. İnsanların içeceği su miktarını beynin hipotalamus adı verilen bölgesindeki özel su içme merkezi belirler. Vücutta sıvıların oranı toplam ağırlığın %1'i kadar azaldığında, hipotalamustan susuzluk hissi uyandıracak sinyaller gelir ve su içme ihtiyacı doğar. Tükürük bezleri de susuzluk hissini uyandırır; yeterince salgı yapmadığında ağız kurur ve susadığımız anlaşılır. Vücuttaki su kaybı, ağırlığın %10'u kadar olduğunda, hücreler görevlerini yapamaz hale gelir ve ölüm kaçınılmaz olur. Bu süreç kısa bir sürede bile gerçekleşebilir. İnsanlar vücutlarındaki yağ ve protein yedeklerini kullanabildiğinden açlığa daha uzun süre dayanabilirler, ancak susuzluk bu şekilde yönetilemez. Beyindeki su içme merkezi böbreklere su tutma talimatı gönderir ve böylece sidik yoğunlaşır ve hacmi azalır. Böbrekler, vücuttaki su miktarını hassas bir dengeyle kontrol eder. Suyun hızlı bir şekilde 1 litre olarak içilmesi halinde, sidik miktarı da anında 1 litre artar. Böbrekler, vücuttaki su miktarını bilir ve su seviyesini belirli bir ölçüde tutar.

Böbreklerin Salgıladığı Hormonlar

Sağlıklı böbrekler, vücuda çeşitli hormonlar salgılar. Bu hormonlar arasında renin, tansiyonu dengelemeye yardımcı olur. Eritropoetin hormonu, kemik iliğini uyararak kan yapımına katkıda bulunur. Böbrekler ayrıca, D vitamininin vücutta kullanılmasına yardımcı olur ve kanda kalsiyum ile fosfor dengesini sağlar. Bu sayede, sağlıklı bir kemik yapısının korunmasına katkıda bulunurlar.

Sizden Gelen Sorular / Yorumlar

İlk soruyu siz sormak istermisiniz?

Soru Sor / Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

Haber Bülteni

Popüler İçerik

Böbrek Kanseri Belirtileri ve Tedavisi

Böbrek Kanseri Belirtileri ve Tedavisi

Böbrek Taşı Neden Oluşur

Böbrek Taşı Neden Oluşur

Böbrek Ağrısı Belirtileri ve Tedavisi

Böbrek Ağrısı Belirtileri ve Tedavisi

Böbrek Nasıl Çalışır

Böbrek Nasıl Çalışır

Böbrek Taşı Nedir? Böbrek Taşının Özellikleri

Böbrek Taşı Nedir? Böbrek Taşının Özellikleri